ภาพของ อันโตนิโอ คอนเต้ ได้รับการจดจำในฐานะกุนซือผู้ยึดมั่นกับ "ระบบหลัง 3" มาเสมอ แต่ความจริงมันเป็นแบบนั้นหรือไม่ ?
เขาทำทีมได้แค่ระบบหลัง 3 ตลอดไป ? เขาสามารถสร้างทีมด้วยระบบหลัง 4 ได้หรือไม่ ?
เราจะย้อนกลับไปดูพร้อม ๆ กัน ตั้งแต่วันแรกที่เขาเป็นโค้ช จนกระทั่งถึงวันที่เขาเป็นกุนซือตัวท็อป
หลัง 4 ก็ลองมาแล้ว
หลายคนคงเริ่มจำภาพการคุมทีมของ อันโตนิโอ คอนเต้ ได้จากการคุมทีมยูเวนตุส และเริ่มกวาดแชมป์กัลโช่ เซเรีย อา ในช่วงหลังยุค 2010s เป็นต้นมา ทว่าเมื่อเราย้อนไปในอดีตก่อนที่เขาจะ "รับงานใหญ่" คอนเต้ นั้นเคยคุมทีมเล็ก ๆ มาก่อน และที่สำคัญตอนนั้นเขาไม่ได้เล่นระบบหลัง 3 แบบที่เรารู้จักเขาดีแบบทุกวันนี้
ในช่วงที่คุม บารี่ อตาลันต้า และ เซียน่า ในช่วงเริ่มการเป็นโค้ช คอนเต้ ยังไม่ได้ใช้ระบบหลัง 3 อันเลื่องชื่อของเขาเลย ช่วงเริ่มงานกับ บารี่ เขาใช้ระบบการเล่น 4-2-4 (เปลี่ยนเป็น 4-4-2 ในตอนตั้งรับ) จนพาทีมคว้าแชมป์ เซเรีย บี เลื่อนชั้นสู่ลีกสูงสุดได้อย่างน่าชื่นชม
ก่อนที่ในปี 2009 เขาจะรับงานที่ใหญ่ขึ้นกับ อตาลันต้า ในช่วงนั้นเขาทำทีมจากแบร์กาโม่ไป 14 เกมก่อนจะลาออก และตลอดการคุมทีม 14 นัด เขาใช้ระบบการเล่น 4-4-2 และ 4-2-3-1 เป็นหลัก
หลังลาออก เขาคุมทีมเซียน่า และยึดมั่นในระบบ 4-4-2 หรือ 4-2-4 ต่อเนื่อง สามารถพาทีมคว้ารองแชมป์เซเรีย บี และเลื่อนชั้นสู่ลีกสูงสุดได้อีกครั้ง ซึ่งเป็นช่วงเวลาเดียวกันกับที่ ยูเวนตุส หลังถูกคดีกัลโช่ โปลี และเริ่มสร้างทีมใหม่จากรากฐาน ซึ่งสุดท้ายก็เจอจิ๊กซอว์ชิ้นนั้นด้วยการจ้าง "อดีตกัปตัน" อย่างคอนเต้ เข้ามารับงานนี้
ตอนนี้แหละที่ระบบการเล่นที่เป็นเหมือนเครื่องหมายการค้าของเขาอย่าง 3-5-2 ได้เริ่มขึ้น
มองจากสิ่งที่มี
"ระบบของคอนเต้" นั้นยากที่จะอธิบายด้วยตัวเลข มันคือการผสมผสานกันระหว่าง 3-5-2 และ 5-2-1-2 ขึ้นอยู่กับสถานการณ์ในสนาม แต่โครงสร้างหลัก ๆ ได้แก่ ผู้รักษาประตู - เซ็นเตอร์ฮาล์ฟ 3 คน, วิงแบ็ก 2 คน, มิดฟิลด์ตัวกลาง 2 คน, มิดฟิลด์ตัวรุก 1 คน และกองหน้าคู่ 2 คน
สำหรับกองหน้าและมิดฟิลด์ตัวรุกจะเล่นตามบทบาทปกติของตำแหน่งตนเอง แต่มนตร์เสน่ห์ที่แท้จริงของระบบนี้ อยู่ที่วิธีการเล่นของกองกลาง, เซ็นเตอร์แบ็ก และวิงแบ็ก ที่เป็นหัวใจสำคัญ
คอนเต้ เล่าว่าระบบนี้เกิดขึ้นเพราะเขาวิเคราะห์จากนักเตะที่มีในทีม ก่อนจะเลือกระบบที่เหมาะสมกับทีม ๆ นี้ที่สุดขึ้นมาเพราะถ้าจะทำ ยูเว่ ชุดนั้นให้เล่นระบบเดิมที่เขาถนัดอย่าง 4-2-4 มันไม่เหมาะกับขุมกำลังและอาจทำนักเตะบางคนเสียของ
เนื่องจากทีมมีปราการหลังตัวกลาง 3 คนอย่าง จอร์โจ้ คิเอลลินี่, อันเดรีย บาร์ซาญี่ และ เลโอนาร์โด้ โบนุชชี่ ขณะที่การได้ตัว อันเดรีย ปีร์โล่ มาร่วมทีม ทำให้เขาต้องหาแผนการเล่นที่มีแดนกลางเข้ามาช่วยลดภาระ และคุ้มกัน ปีร์โล่ ในฐานะ "ตัวคุมจังหวะ" ซึ่งระบบกองกลาง 2 คนนั้นทำได้ไม่ดีพอในช่วงการซ้อม เขาจึงใช้ "บ็อกซ์ ทู บ็อกซ์" 2 คน อย่าง อาร์ตูโร่ วิดัล และ เคลาดิโอ มาร์คิซิโอ ลงมารับหน้าที่นี้
ขณะที่วิงแบ็ก 2 ฝั่งจะเล่นเกมรับน้อยกว่าเกมรุกเพื่อทดแทนระบบการเล่นที่ไม่ใช้ปีกอาชีพ ทำให้เราได้เห็นคอนเต้ ดัดแปลงเอานักเตะตำแหน่งปีกมาเล่นในตำแหน่งนี้อยู่หลายคนตลอดอาชีพของเขา
เหตุผลที่คอนเต้ สามารถลดภาระเกมรับให้มิดฟิลด์ และวิงแบ็กได้ เพราะเขามี 3 แนวรับที่แข็งแกร่งและสอดประสานกันเป็นอย่างดี
ดังนั้นคอนเต้จึงตัดสินใจปรับมาใช้ระบบ 3-5-2 เพื่อขยับโบนุชชี่มายืนตรงกลางระหว่างบาร์ซาญี่ กับคิเอลลินี่ พร้อมกับสร้างแผงมิดฟิลด์ 3 คนที่สอดรับกันอย่างสมบูรณ์ ผลลัพธ์คือยูเวนตุสคว้าแชมป์เซเรียอาแบบไร้พ่ายในซีซั่น 2011/12 และต่อยอดเป็นแชมป์ 3 สมัยติดต่อกัน ... จากนั้นจึงเกิดวลีอมตะของเขาว่า
"โค้ชที่ดีก็เหมือนกับช่างตัดเสื้อ คุณต้องวัดตัวเพื่อตัดสูทที่พอดีที่สุดให้กับนักเตะที่คุณมีอยู่ในมือ คุณจะบังคับให้นักเตะใส่สูทที่ไม่พอดีไม่ได้หรอก"
หลัง 3 ตลอดไปจริงเหรอ ?
อย่างที่ คอนเต้ บอกนั่นแหละ ระบบที่ดีที่สุด คือระบบที่เหมาะกับนักเตะที่มีในทีมที่สุด หนึ่งในงานที่น่าจดจำคือการคุมทีม เชลซี และคว้าแชมป์พรีเมียร์ลีกทันทีตั้งแค่ปีแรกที่คุมทีมด้วยระบบ "หลัง 3" อันเลื่องชื่อ
เขาเริ่มปรับใช้ระบบของเขาทันที แต่ทว่าเขากลับมีเซ็นเตอร์แบ็กที่ฟิตสมบูรณ์ไม่มากพอจะเล่นแผนหลัง 3 ได้ (เนื่องจากตอนนั้นยังไม่ได้เซ็นสัญญาคว้าตัว ดาวิด ลุยซ์) ทำให้เขาต้องจำใจใช้ระบบที่มีเซ็นเตอร์แบ็กเพียง 2 คน ทั้งที่ใช้รูปแบบการเล่นที่ต้องพึ่งพาแนวรับที่แข็งแกร่ง เพื่อเปิดทางให้วิงแบ็กและกองกลางขึ้นไปช่วยเกมรุก ... ผลที่ออกมาคือความสับสนอลหม่าน และผลงานที่ย่ำแย่
คอนเต้ไม่สามารถฝืนเล่นแผนที่ไม่เข้ากับระบบและปรัชญาของเขาได้อีกต่อไป การที่เขาปรับมาใช้ระบบหลัง 3 ในช่วงท้ายเกมกับอาร์เซน่อล ดูเหมือนจะเป็นทางรอดเดียวสำหรับตัวเขาและเชลซี ซึ่งที่สุดแล้วแม้จะเล่นหลัง 3 จริง ๆ แต่ คอนเต้ ก็ปรับให้เหมาะกับนักเตะที่มีด้วยการเล่น เปลี่ยนจาก 3-5-2 มาเป็น 3-4-3 เพราะการมี เอแด็น อาซาร์ และ วิลเลี่ยน อยู่ในทีม ทำให้เขาทิ้งตำแหน่งตัวรุกริมเส้นไม่ได้ และด้วยระบบนี้เขาจึงปรับเปลี่ยนให้วิงแบ็กเล่นเกมรุกน้อยลง ซึ่งประสบความสำเร็จในการติดตั้งในท้ายที่สุด
เช่นเดียวกับหลังออกมาจาก เชลซี เขาไปคุม อินเตอร์ เราก็ได้เห็นระบบหลัง 3 อีก ที่เขาพาทีมประสบความสำเร็จอีกครั้ง ด้วยระบบการเล่น 3-5-2 สร้างคู่หน้าอันเลื่องชื่ออย่าง โรเมลู ลูกากู กับ เลาตาโร่ มาร์ตีเนซ พร้อมคืนชีพนักเตะที่แทบไม่มีใครเอาอย่าง แอชลี่ย์ ยัง, วิคเตอร์ โมเซส และอีกหลาย ๆ คนให้เกิดใหม่ในระบบของเขา
ทีนี้มาถึงคำถามสำคัญว่าเขาทำฟุตบอลหลัง 3 ให้ประสบความสำเร็จได้อย่างเดียวจริงหรือ ? เพราะแต่ละทีมที่พาได้แชมป์ล้วนเล่นระบบหลัง 3 ทั้งหมด ... ซึ่งจะพูดแบบนั้นก็ไม่ถูกนัก เพราะงานล่าสุดของเขากับ นาโปลี เขาเองก็เคยใช้ระบบหลัง 4 ให้ประสบความสำเร็จได้เช่นกัน
แม้ภาพจำจะเป็นหลัง 3 แต่ข้อมูลจาก Whoscored บอกว่าปีที่เขาพานาโปลีคว้าแชมป์ สคูเด๊ตโต้ นั้น คอนเต้ ใช้ระบบการเล่นแบบ 4-3-3 บ่อยที่สุดในซีซั่นดังกล่าว ... นี่เป็นอีกครั้งที่เขาแสดงความยืดหยุ่นในการทำทีมของเขาออกมา
สาเหตุที่ นาโปลี ต้องเล่นหลัง 4 บ่อย เพราะคอนเต้ มองว่าจุดอ่อนของทีมอยู่ที่การไม่รัดกุม เสียสมดุลแดนกลาง และครองบอลได้น้อย เขาจึงเข้ามาจัดระเบียบการยืนตำแหน่งใหม่ เน้นวินัย ความแน่นและเข้มข้นในแดนกลาง และให้ความสำคัญในการเปลี่ยนจากรับเป็นรุกด้วยความเร็วขึ้น มีประสิทธิภาพมากขึ้น
แดนกลางคือตัวตัดสินเกมของเขา สตานิสลาฟ โลบอตก้า ทำหน้าที่คุมเกม แซมโบ อ็องกีสซ่า จะถอยต่ำลงมาใกล้เซ็นเตอร์ในช่วงการขึ้นเกม โดยมีตัวอิสระที่พละกำลังในการวิ่งขึ้นลงตลอดทั้งเกมอย่าง สก็อต แม็คโทมิเนย์ เป็นกุญแจสำคัญ เพราะ "แม็ค" มีหน้าที่หลักขึ้นการเติมไปช่วยเกมรุกหน้าเขตโทษ หรือสลับตำแหน่งกับตัวรุกคนอื่น ๆ ไม่ว่าจะเป็นปีกหรือกองหน้า
คอนเต้ได้นำระบบ 4-3-3 มาปรับใช้และพัฒนาให้ดียิ่งขึ้น (ควบคู่ไปกับการสลับไปมาระหว่าง 3-4-2-1 ) สิ่งสำคัญไม่ใช่แค่การกำหนดแท็กติกที่เหมาะกับขุมกำลังเท่านั้น คอนเต้ ยังสามารถดึงศักยภาพสูงสุดของผู้เล่นตัวหลักในทีมออกมาได้อีกครั้ง
เขาสร้างระบบการขึ้นเกมจากแดนหลังที่มีระเบียบ รวมถึงการใช้ประโยชน์จากแนวรุกและกองหน้าตัวเป้าในการเก็บบอลและโจมตีพื้นที่ว่างได้อย่างเฉียบคม ซึ่งท้ายที่สุด นาโปลี ก็คว้าสคูเด๊ตโต้ และตอกย้ำการรีดศักยภาพนักเตะของเขาด้วยการที่ แม็คโทมิเนย์ คว้ารางวัลผู้เล่นยอดเยี่ยมประจำซีซั่นของ เซเรีย อา ในซีซั่น 2024-25 อีกด้วย
โดยสรุปฟุตบอลของคอนเต้ สร้างรากฐานจากความฟิต พละกำลัง ระเบียบวินัยเป็นหลัก ส่วนเรื่องของระบบการเล่นนั้นแม้จะเล่นหลัง 3 เป็นส่วนใหญ่ แต่ตราบใดที่เขามีแผนอื่น ๆ ที่เหมาะกับศักยภาพนักเตะที่มีมากกว่า เขาก็กล้าที่จะเปลี่ยน และมักจะทำมันออกมาได้ดีเสียด้วย
เขาเป็นกุนซือถนัดหลัง 3 แต่ไม่ใช่หลัง 3 ตลอดไปอย่างที่ใคร ๆ กังวล ... เขาคือโค้ชในอุดมคติที่เลือกสรรค์เมนูที่อร่อยที่สุดได้จากวัตถุดิบที่มี
หลายคนอาจจะบอกว่าข้อเสียของเขาคือการงัดข้อกับบอร์ดบริหาร แต่คงต้องบอกว่า "อย่ากลัวเลย" เพราะตลอดอาชีพของเขา คอนเต้ ได้แสดงให้เห็นอะไรที่มากกว่านั้นเยอะ
การเปลี่ยนทัศนคตินักเตะ เลือกเอาแต่คนที่เหมาะที่สุดไม่ใช่ดังที่สุดเพื่อให้ได้ผลลัพธ์ที่ดีที่สุด ... อีกทั้งการเป็นคนกัดไม่ปล่อย สู้เพื่อสิ่งที่ดีที่สุดสำหรับทีมของเขา สิ่งนี้ต่างหากที่อาจจะเหมาะกับบางทีมที่ต้องการคนที่เข้ามาก่ออิฐก้อนแรก เพื่อให้ทุกอย่างได้เริ่มต้นนับ 1 อย่างจริงจังเสียที
แหล่งอ้างอิง
https://www.scribd.com/doc/71139635/antonio-conte-4-4-2#google_vignette
https://en.wikipedia.org/wiki/Antonio_Conte
https://medium.com/@matthewtoomey/why-conte-must-choose-a-back-three-7edcb1c3c973
https://www.bbc.com/sport/articles/c2e772xvx37o
https://totalfootballanalysis.com/team-analysis/antonio-conte-napoli-202425-tactical-analysis-tactics
