
โลกจำว่า โยฮัน ครัฟฟ์ คือผู้สร้าง ลา มาเซีย และวิถีฟุตบอลแบบ บาร์เซโลน่า ... ทว่าทุกเรื่องในอดีตมักมีความจริงบางอย่างที่หลายคนไม่รู้ซ่อนไว้เสมอ
และสำหรับสโมสรที่มีอัตลักษณ์ฟุตบอลเฉพาะตัวที่ทุกคนเห็นแล้วต้องร้องอ๋ออย่าง บาร์เซโลน่า อาจจะต้องเอ่ยถึงชื่อของเขาคนนี้มากขึ้น ...
ชื่อของเขาคือ เลาเรียโน่ รุยซ์ ผู้ที่มาถึงสโมสรแห่งนี้และหยั่งลึกลงไปถึงราก ตั้งแต่สมัย ครัฟฟ์ ยังเป็นนักเตะอยู่เลย
กบฏลูกหนังจากกันตาเบรีย
หากคุณย้อนเวลากลับไปในวงการฟุตบอลสเปนช่วงทศวรรษ 1950–1960 ภาพจำของเกมลูกหนังในยุคนั้นคือคำว่า "La Furia Española" หรือ "ความเกรี้ยวกราดแบบสเปน" ฟุตบอลถูกนิยามด้วยพละกำลัง เน้นกล้ามเนื้อ เข้าปะทะหนักหน่วง โค้ชในยุคนั้นเชื่อว่า หากนักเตะตัวใหญ่กว่า วิ่งได้อึดกว่า ชัยชนะย่อมตกเป็นของพวกเขา
แนวคิดนี้เกิดจากเหตุการณ์ในประวัติศาสตร์ด้านทหาร ในยุคจักรวรรดิสเปนเรืองอำนาจ กองทัพทหารรับจ้างของสเปนในเนเธอร์แลนด์ที่ไม่ได้รับค่าจ้างเป็นเวลานาน ก่อเหตุบุกเข้าโจมตีและปล้นเมือง อันท์เวิร์ป ในเบลเยียม อย่างดุดันและไร้ความปรานีจนถูกเรียกว่า Sack of Antwerp
คำ ๆ นี้ถูกเอามาเปรียบเทียบกับฟุตบอลสเปนครั้งแรกในช่วงโอลิมปิก ที่เมือง อันท์เวิร์ป ปี 1920 ซึ่งหนนั้น สเปน เข้าไปถึงรอบชิง และได้เหรียญเงินมาครอง ด้วยสไตล์การเล่นที่ถึงลูกถึงคน สื่อมวลชนและแฟนบอลจึงนำคำว่า La Furia Española มานิยาม สไตล์การเล่นของทีมชาติสเปนในยุคแรก
แน่นอนล่ะ ... การจะเปลี่ยนวิถีที่อยู่จนเป็นยิ่งกว่าความเชื่อนั้นต้องใช้เวลานาน ไม่ใช่แค่ 3-5 ปี บางทีมันอาจจะต้องใช้เวลาให้คนเปลี่ยนรุ่น จนเกิดแนวคิดใหม่ ๆ ที่กล้าแหวกขนบเก่าขึ้นมาและตีแผ่ให้ทุกคนเห็นว่า การเปลี่ยนแปลงไม่ใช่เรื่องน่ากลัว หากเปลี่ยนแปลงสู่สิ่งที่ดีกว่า พร้อมกับประโยคอมตะที่บอกว่า
"แล้วเราจะสอนพวกเขาเล่นฟุตบอลตอนไหนล่ะ ถ้าเรามัวแต่ใช้เวลาทั้งหมดไปกับการสอนให้พวกเขาวิ่ง ?"
และท่ามกลางความเชื่อกระแสหลัก มีชายหนุ่มคนหนึ่งจากแคว้นกันตาเบรีย ทางตอนเหนือของสเปน กำลังตั้งคำถามกับทุกสิ่งที่ทุกคนทำตาม ๆ กันมา เขาคนนั้นคือ เลาเรียโน่ รุยซ์
รุยซ์ หัวก้าวหน้า
เลาเรียโน่ รุยซ์ เกิดเมื่อปี 1937 ที่เมืองเอสกอเบโด เด กามาร์โก เขาเคยเป็นนักฟุตบอลอาชีพมาก่อนในตำแหน่งกองกลางให้กับสโมสรในบ้านเกิดอย่าง ราซิ่ง ซานตานเดร์ และ ฆิมนาสติกา
ความแตกต่างที่เกิดขึ้นในหัวของเขาคือ เขาไม่อยากทำตาม ๆ กันไปโดยไม่มีที่มา และเขาไม่เชื่อว่าฟุตบอลเป็นกีฬาของคนที่วิ่งเร็วอย่างเดียว นั่นคือสิ่งที่เขาถามและสงสัยมาโดยตลอด
"ผมเกลียดการซ้อมช่วงปรีซีซั่นมากที่สุด โค้ชในยุคนั้นคิดว่าเราคือนักวิ่งมาราธอน เขาพาพวกเราวิ่งรอบสนามเป็นกิโล ๆ โดยไม่มีลูกฟุตบอลอยู่ใกล้ตัวเลย ผมมักจะคิดในใจเสมอว่า 'เรามาเป็นนักฟุตบอลหรือมาเป็นนักวิ่งกันแน่ ? ทำไมฉันต้องมาวิ่งเหนื่อยฟรีในเมื่อวันแข่งจริงฉันต้องใช้เท้าเล่นกับลูกบอล ?'"
บุตรชายของเขา ลุยส์ รุยซ์ เขียนหนังสือชีวประวัติของคุณพ่อ โดยอธิบายช่วงที่พ่อของเขาเป็นนักเตะว่า พ่อของเขาเชื่อว่า ตลอด 90 นาทีในสนาม นักเตะคนหนึ่งจะได้สัมผัสลูกฟุตบอลอยู่กับเท้าเฉลี่ยเพียงไม่กี่นาทีเท่านั้น เวลาที่เหลือเกือบทั้งเกมคือ "การเคลื่อนที่โดยไม่มีบอล" และ "การตัดสินใจในเสี้ยววินาที" ตรงนี้คือสิ่งสำคัญมากกว่า
"ชีวิตของ รุยซ์ เต็มไปด้วยเรื่องราวมากมาย ความสงสัยใคร่รู้และการมองโลกด้วยอารมณ์ขัน สิ่งเหล่านี้ทำให้เกิดแนวคิดใหม่ ๆ ในเกมฟุตบอล" หนังสือที่ชื่อว่า Laureano Ruiz : una vida de anécdotas เขียนไว้แบบนั้น
นั่นทำให้ รุยซ์ แขวนสตั๊ดตอนอายุ 28 ปี เพราะอยากจะเอาแนวคิดของตัวเองมาทำให้เป็นภาพที่เกิดขึ้นจริงให้ได้ ... ฟุตบอลต้องมีที่ให้กับคนที่คิดไม่แพ้คนที่ออกวิ่ง ใครไม่เชื่อ อย่างน้อยตัวของเขาก็มั่นใจในแนวคิดนี้เสมอ
จุดเปลี่ยนสำคัญเกิดขึ้นเมื่อ รุยซ์ เริ่มต้นงานคุมทีมเยาวชนของ ราซิ่ง ซานตานเดร์ และทีมชุดใหญ่ของ ฆิมนาสติกา ในช่วงยุค 1960s
วันหนึ่ง รุยซ์ เฝ้าสังเกตเด็ก ๆ ที่เล่นฟุตบอลกันตามท้องถนนและลานกว้างในสเปน พวกเขาไม่มีสนามมาตรฐาน ไม่มีโค้ชคอยเป่านกหวีดสั่งให้วิ่งรอบสนาม แต่สิ่งที่เด็กเหล่านั้นทำคือการยืนล้อมวงกัน 4-5 คน แล้วส่งบอลหนีเพื่อนอีก 1-2 คนที่อยู่ตรงกลาง ซึ่งคนสเปนเรียกว่า "รอนโด" หรือแปลเป็นไทยคือ "ลิงชิงบอล"
ตามอง ... แต่สมองคิด รุยซ์ คิดว่าจริง ๆ แล้ว ลิงชิงบอลที่เคยเป็นการละเล่นฆ่าเวลาเมื่อคุณมีลูกฟุตบอลแต่ไม่มีพื้นที่มากพอที่จะให้แบ่งทีมเล่น ... แต่ถ้าทำมันด้วยความชำนาญล่ะ ? นี่มันแบบจำลองสถานการณ์จริงในสนามที่เข้มข้นที่สุดชัด
รุยซ์ เริ่มนำลิงชิงบอลมาซ้อมในทีม ราซิ่ง โดยทำการเจาะให้ลึกไปอีกเพื่อเค้นเอาแก่นของเกม ๆ นี้ออกมา เขาใส่กติกา ใส่เงื่อนไข และยกระดับมันให้เป็นหัวใจหลักของการฝึกซ้อมด้วยเหตุผล 3 ข้อ
1. ห้ามจับบอลก่อน ต้องจ่ายบอลภายในจังหวะเดียว เพื่อให้ทุกคนฝึกสแกนพื้นที่และตัดสินใจล่วงหน้าได้เร็วขึ้น
2. ผู้เล่นรอบวงห้ามขาตาย ต้องคอยขยับหาพื้นที่รับบอลเพื่อให้เพื่อนจ่ายบอลมาง่ายที่สุด
3. ทันทีที่เสียบอล คนที่ทำเสียต้องสลับเข้าไปเป็นลิง และเริ่มวิ่งไล่แย่งบอลคืนทันทีโดยไม่มีพัก ... คุ้น ๆ ไหม ? นี่มันระบบเคาน์เตอร์เพรสซิ่งในยุคนี้ชัด ๆ
3 ข้อที่กล่าวมาทำให้ผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นกับทีมของ รุยซ์ นั้นน่าทึ่ง ทีมเยาวชนของ ราซิ่ง ซานตานเดร์ ภายใต้การคุมทีมของเขากลายเป็นทีมที่เล่นฟุตบอลได้สวยงาม ครองบอลเหนียวแน่น จนคว้าแชมป์ระดับประเทศของสเปนได้สำเร็จ ทั้งที่นักเตะในทีมส่วนใหญ่เป็นเด็กท้องถิ่นตัวเล็ก ๆ ที่ไม่มีใครคาดคิดว่าจะเอาชนะทีมเยาวชนจากสโมสรยักษ์ใหญ่ที่อุดมไปด้วยนักเตะร่างยักษ์ได้ ชื่อเสียงของโค้ชหนุ่มผู้ไม่ยอมให้นักเตะวิ่งตัวเปล่าเริ่มดังกระฉ่อนไปทั่วสเปน
รุยซ์ อธิบายถึงความสำเร็จครั้งนั้นว่า "สมมติว่าคุณและผมเป็นโค้ชทีมสองทีมที่มีเด็กอายุ 10-12 ปี และเด็กทุกคนมีฝีมือพอ ๆ กัน"
"คุณพยายามสอนพวกเขาให้เล่นฟุตบอลที่ดี เน้นการส่งบอล และใช้แท็กติกพื้นฐาน ในขณะที่ผมบอกทีมของผมให้เล่นแต่ลูกยาวและพยายามยิงประตู ผมรับรองได้เลยว่าในตอนแรกผมจะชนะคุณเสมอ โดยใช้ประโยชน์จากความผิดพลาดของคุณ สกัดบอลจากการส่งที่ไม่ดีแล้วยิงประตู"
"แต่ถ้าคุณยังยึดมั่นและเชื่อในแนวทางโดยใช้วิธีการฝึกซ้อมแบบเดียวกันสัก 3 ปี คุณก็จะเป็นทีมที่ชนะทุกนัดเมื่อถึงจุดนั้น จุดที่ผู้เล่นของคุณจะเรียนรู้ที่จะเล่น ในขณะที่ผู้เล่นของผมยังไม่รู้อะไรเลย ... เรื่องมันก็ง่ายอย่างนั้นแหละ"
ไม่นานเกินรอ สโมสรใหญ่ระดับแถวหน้าของประเทศอย่าง บาร์เซโลน่า ก็จ้างเขาเข้ามาทำงานในตำแหน่งผู้ดูแลด้านระบบเยาวชนโดยเฉพาะ ... ซึ่งตรงนี้แหละที่กำลังจะเป็นเรื่องยืนยันว่า ภาพที่เกิดขึ้นในสมองของเขาตลอดอาชีพนักฟุตบอล และความสงสัยใคร่รู้ของเขา กำลังจะเปลี่ยนโลกฟุตบอลไปตลอดกาล
ตำนานที่ไม่ต้องมีอนุสาวรีย์
รุยซ์ ได้รับการแต่งตั้งให้เข้ามาคุมทีมเยาวชนและดูแลระบบอะคาเดมีของสโมสร บาร์เซโลน่า ในช่วงปี 1972 ซึ่งในเวลานั้นสโมสรยังมีนโยบายคัดเลือกเด็กเข้าทีมโดยดูจาก "ส่วนสูงและโครงสร้างร่างกาย" เป็นหลัก หากเด็กคนไหนตัวเล็กเกินไป จะถูกคัดออกทันที
เพื่อที่จะเข้าใจถึงความสำคัญและอิทธิพลของ รุยซ์ คุณต้องเข้าใจสถานการณ์ของสโมสรในเวลานั้นเสียก่อน ณ ตอนนั้นทีมไม่ได้คุ้นชินกับความสำเร็จแบบปัจจุบัน ครั้งสุดท้ายที่พวกเขาได้แชมป์ลีกก่อน รุยซ์ เข้ามาคือปี 1960
ความคิดของสโมสรในเวลานั้นแตกต่างจากปัจจุบันมาก พวกเขาสนใจผู้เล่นตัวใหญ่และแข็งแรงมากกว่า และมองข้ามผู้เล่นตัวเล็ก ไม่ว่าพวกเขาจะเล่นบอลได้ดีแค่ไหนก็ตาม ว่ากันว่าที่สำนักงานของสโมสรมีป้ายที่ติดผนังเขียนว่า "ส่วนสูงต่ำกว่า 180 ซม. หันหลังกลับไปได้เลย"
เมื่อ รุยซ์ เข้ามาเห็นระบบคัดตัวของ บาร์เซโลน่า เขาถึงกับตกใจและบอกกับบอร์ดบริหารว่า สิ่งที่ทำมันผิดหมดแบบไม่น่าให้อภัย ราวกับจะบอกว่า พวกคุณกำลังทำอะไรกันอยู่ ? ผมมาหานักฟุตบอล ไม่ใช่นักบาสเกตบอลเสียหน่อย
มีนักเตะหลายคนที่อยู่กับสโมสรมาตั้งแต่อายุก่อน 10 ขวบ แต่พอต้องคัดตัวขึ้นสู่ชุดใหญ่ส่วนสูงไม่ถึงแล้วถูกคัดทิ้ง แต่ รุยซ์ กลับไปค้นแฟ้มข้อมูลของนักเตะเหล่านั้น และพบว่าพวกเขาเก่งพอ จนเขายอมไฟต์กับผู้บริหารจนดึงนักเตะหลายคนกลับมาสู่ระบบทีมได้
นอกจากนี้ รุยซ์ รื้อระบบคัดเลือกและหลักสูตรการฝึกซ้อมของ บาร์เซโลน่า ใหม่ทั้งหมด เขายกเลิกการซ้อมวิ่งตัวเปล่า แล้วบังคับให้เด็กทุกคนตั้งแต่รุ่นเล็กที่สุดไปจนถึงชุดสำรอง ต้องฝึกซ้อมกับลูกบอลตลอดเวลา โดยมีลิงชิงบอล เป็นแบบฝึกหัดเริ่มต้นและหัวใจสำคัญในทุกเซสชันการซ้อม นี่คือการเปลี่ยนแปลงจากรากของชายผู้เชื่อมั่นว่า การสัมผัสบอล เทคนิค และความฉลาดในการเล่น คือทักษะที่สำคัญที่สุดของนักฟุตบอล
ในช่วงไม่กี่ปีถัดมา ทีมคว้าแชมป์ทั้งระดับแคว้นกาตาลุนย่าและประเทศสเปนทุกปี ทั้ง ๆ ที่ก่อนหน้านี้ บาร์ซ่า เคยได้แชมป์ระดับประเทศเพียงแค่ 2 ครั้ง... ตั้งแต่วันแรกเขาก็ได้ปลูกฝังวิธีการฝึกซ้อมและสไตล์การเล่นของเขาให้กับทีมเยาวชน ภายใต้การนำของเขา นักฟุตบอลของเขาเริ่มเล่นด้วยระบบ 3-4-3 และเป็นคนเริ่มโน้มน้าวผู้บริหารว่า ถ้าอยากจะให้เห็นผลจริง ๆ ควรให้ทีมชุดใหญ่ และทีมชุดเยาวชน เล่นฟุตบอลแบบเดียวกัน ระบบการเล่นเดียวกัน
ปี 1974 เขาได้รับการแต่งตั้งให้เป็นผู้ประสานงานหลักของอะคาเดมีทั้งหมด ซึ่งช่วงเวลานี้แหละที่แนวคิดต่าง ๆ ภายในสโมสรนี้เปลี่ยนไป รุยซ์ เป็นคนที่ขอให้บอร์ดบริหารจัดหาเรื่องการศึกษา และฝึกสอนวิชาชีพอื่น ๆ เข้าไปขณะที่อยู่ในอะคาเดมีด้วย สาเหตุที่ต้องทำแบบนี้เพราะเขารู้ว่า ต่อให้จะพยายามแค่ไหนแต่ก็ต้องมีเด็กจำนวนมากที่ผิดหวัง ดังนั้นต้องเตรียมพร้อมเรื่องการเรียนและวิชาชีพสาขาอื่น ๆ เผื่อไว้สำหรับเด็ก ๆ เสมอ
เรียกได้ว่าทั้งวิธีการซ้อม วิธีการดูแลเด็ก และการวางโครงสร้างด้านฟุตบอล รุยซ์ นั้นมีส่วนอย่างมากในช่วงเริ่มแรก ซึ่งมันคล้ายกับที่เขาบอกนั่นแหละว่าของแบบนี้ต้องใช้เวลา และกว่าที่ ลา มาเซีย จะอยู่ตัวกับปรัชญาฟุตบอลที่สวยงาม คล่องแคล่ว และเปี่ยมไปด้วยจินตาการ เขาก็ออกจากตำแหน่งและมุ่งหน้าสู่ทางสายใหม่เสียแล้ว ... นั่นทำให้ชื่อของเขาถูกหลงลืมไปในฐานะคนสำคัญเบื้องหลังสโมสรใหญ่อย่าง บาร์เซโลน่า
เลาเรียโน่ รุยซ์ ออกจากสโมสร บาร์เซโลน่า ในปี 1978 จนกระทั่งการมาถึงของ โยฮัน ครัฟฟ์ ในฐานะเฮดโค้ชทีมชุดใหญ่ในปี 1988 ทีมรุ่นอายุต่าง ๆ ในอะคาเดมีจึงเริ่มเล่นในรูปแบบเดียวกัน ด้วยแบบแผนและปรัชญาเดียวกัน วงจรจึงครบสมบูรณ์
มีคำกล่าวในหนังสือเล่มหนึ่งที่เขียนโดย มาร์ตี เปอร์ราเนา นักเขียนที่เป็นแฟนบอล บาร์เซโลน่า ที่ใช้สรุปจบเรื่องนี้ได้เป็นอย่างดี นั่นคือประโยคที่ว่า
"เลาเรียโน่ รุยซ์ คือคุณปู่ผู้หว่านเมล็ด โยฮัน ครัฟฟ์ คือบิดาที่บ่มเพาะให้เติบโตด้วยแนวคิด และ เป๊ป กวาร์ดิโอล่า คือผู้เก็บเกี่ยวที่ทรงคุณภาพ" ช่างเป็นประโยคที่พาเห็นภาพทั้งหมดอย่างแท้จริง
แหล่งอ้างอิง
https://www.fcbarcelona.com/en/card/648544/laureano-ruiz-1976
https://en.wikipedia.org/wiki/Laureano_Ruiz
http://www.blueprintforfootball.com/2013/11/the-man-who-made-barca.html
https://www.scribd.com/document/1064460533/Laureano-Ruiz-Inventor-of-the-Rondo-Xavi-is-Guardiola
https://www.thecoachdiary.com/laureano-ruiz-the-man-behind-barcas-playing-philosophy/