ผลงานเกมนัดเปิดสนามฟุตบอลโลก 2026 ที่แพ้ เม็กซิโก 0-2 ทำให้ แอฟริกาใต้ กลายเป็นชาติแรกที่แฟน ๆ ได้ยลโฉมและตัดเกรดล่วงหน้าว่า "ร่วงแน่"
รูปเกมไม่ดี ขาดจุดเด่น คุมอารมณ์ไม่ได้ คือภาพสะท้อนของขุนพล "บาฟาน่า บาฟาน่า"
จนทำให้เราย้อนกลับไปคิดว่า ทั้ง ๆ ที่พวกเขาเป็นประเทศที่มีทรัพยากรพร้อม มีรายได้ต่อหัวเป็นอันดับต้น ๆ ของทวีปแอฟริกา และมีลีกในประเทศที่แข็งแกร่งร่ำรวยกว่าชาติอื่น
เหตุผลใดฟุตบอลของพวกเขาจึงดูไม่แข็งแกร่งเท่า ไอวอรีโคสต์ เซเนกัล กานา หรือชาติอื่น ?
ติดตามกับ MAIN STAND
ทุกอย่างพร้อม…แต่ฟุตบอล ?
หากเรากางเอาเหตุผลรอบด้านและพยายามหาคำตอบว่า ประเทศใดควรเป็นมหาอำนาจฟุตบอลของทวีปแอฟริกา … เชื่อเหลือเกินว่า แอฟริกาใต้ ควรเป็นเบอร์ต้น ๆ ในคำตอบนี้ ด้วยเหตุผลหลายประการ
แอฟริกาใต้ คือประเทศที่มีเศรษฐกิจใหญ่ที่สุดแห่งหนึ่งของทวีป มีเมืองระดับโลกอย่างโจฮันเนสเบิร์กและเคปทาวน์ มีระบบการเงินที่ทันสมัย มีโครงสร้างพื้นฐานที่เหนือกว่าประเทศแอฟริกาส่วนใหญ่ และยังมีลีกฟุตบอลอาชีพที่ได้รับการยอมรับว่าเป็นหนึ่งในลีกที่แข็งแกร่ง แถมมีเม็ดเงินหมุนเวียนสูงที่สุดในแอฟริกา
เมื่อมองจากภายนอก ทุกอย่างดูสมบูรณ์แบบ พร้อมลุยไปเป็นชาติแถวหน้าของทวีป แต่เมื่อมองไปยังทีมฟุตบอลของพวกเขา ผลลัพธ์ดันออกมาตรงกันข้าม
แอฟริกาใต้เคยเข้าร่วมฟุตบอลโลกเพียงไม่กี่ครั้ง และครั้งเดียวที่ได้เล่นในฐานะเจ้าภาพเมื่อปี 2010 ก็ไม่สามารถผ่านรอบแบ่งกลุ่มได้
ในขณะที่ประเทศซึ่งยากจนกว่าอย่าง กานา เซเนกัล หรือ ไอวอรีโคสต์ กลับสร้างนักเตะระดับโลกได้อย่างต่อเนื่อง กลายเป็นขาประจำของฟุตบอลโลก และเป็นภาพจำของฟุตบอลแอฟริกามากกว่า
เหตุใดประเทศที่ดูพร้อมที่สุดแห่งหนึ่งในแอฟริกา จึงไม่สามารถเปลี่ยนความมั่งคั่งให้กลายเป็นความยิ่งใหญ่ในสนามฟุตบอลได้ ?
และคำตอบของเรื่องนี้ต้องย้อนกลับไปไกลกว่า และลึกยิ่งกว่าแค่เรื่องของฟุตบอล ... ย้อนกลับไปถึงบาดแผลทางประวัติศาสตร์ ที่เปลี่ยนแปลงชะตากรรมของวงการฟุตบอลแอฟริกาใต้
การแบ่งแยกสีผิว
ตลอดช่วงครึ่งหลังของศตวรรษที่ 20 แอฟริกาใต้ใช้ระบบ "แบ่งแยกสีผิว" หรือที่ในหน้าประวัติศาสตร์สากลเรียกว่า "Apartheid" ที่สังคมถูกแบ่งออกเป็นกลุ่มคนขาว คนผิวดำ คนเชื้อสายผสม คนเชื้อสายอินเดีย ทุกด้านของชีวิตถูกแยกออกจากกัน รวมถึงกีฬา และฟุตบอลเองก็ถูกแบ่งแยกตามเชื้อชาติด้วยเช่นกัน
เรื่องนี้ในสายตาของโลก นี่คือสิ่งที่ไม่อาจยอมรับได้ จึงกลายเป็นแรงผลักดันให้ FIFA หรือ สหพันธ์ฟุตบอลนานาชาติ รวมถึง IOC หรือคณะกรรมการโอลิมปิกสากล เริ่มลงโทษแอฟริกาใต้ จากความผิดนี้
บทลงโทษของ FIFA กับ IOC มีผลลัพธ์ทำให้ทั้งประเทศถูกตัดขาดจากฟุตบอลรายการต่าง ๆ เช่น ฟุตบอลโลก ฟุตบอลเยาวชน และการแข่งขันกีฬาระดับนานาชาติอย่าง โอลิมปิก เป็นเวลาร่วม 30 ปี และในเวลาที่ฟุตบอลกับกีฬาแอฟริกาใต้ถูกปิดตาย มันคือช่วงเวลาเดียวกันที่ประเทศอื่นในแอฟริกากำลังเติบโตอย่างสวนทาง
กานากำลังสร้างระบบฟุตบอลโรงเรียน, ไนจีเรียกำลังผลิตนักเตะสู่ยุโรป, แคเมอรูนกำลังสร้างชื่อบนเวทีโลก เซเนกัลกำลังพัฒนาเครือข่ายอะคาเดมีเชื่อมต่อกับฝรั่งเศส ขณะที่แอฟริกาใต้ขาดโอกาสในการเรียนรู้ทั้งด้าน โค้ช แมวมอง ระบบเยาวชน และวัฒนธรรมฟุตบอลระดับสูงที่สะสมกันจากรุ่นสู่รุ่น
กว่าจะได้เริ่มกันจริงจังก็ต้องรอให้การแบ่งแยกสีผิว สิ้นสุดลงในปี 1991 แอฟริกาใต้ได้รับอนุญาตให้กลับเข้าสู่ FIFA และ IOC อีกครั้ง … แต่สิ่งที่พวกเขารับรู้ได้คือ ตัวเองต้องไล่ตามประเทศอื่นที่วิ่งนำหน้าไปแล้วหลายกิโลเมตร
เมื่อความร่ำรวยไม่ใช่คำตอบของฟุตบอล
ประวัติศาสตร์เพียงอย่างเดียวไม่ใช่คำตอบทั้งหมด เพราะแม้จะกลับมาแล้ว แอฟริกาใต้ก็ยังไม่สามารถก้าวขึ้นเป็นมหาอำนาจฟุตบอลของทวีปได้ … เหตุผลสำคัญอีกข้อคือ ฟุตบอลไม่ใช่กีฬาหมายเลขหนึ่งของประเทศ
ในแอฟริกาใต้ เด็กที่มีพรสวรรค์ทางกีฬาไม่ได้มุ่งหน้าสู่สนามฟุตบอลเพียงอย่างเดียว รักบี้และคริกเกตต่างมีสถานะสูงไม่แพ้กัน โดยเฉพาะรักบี้ที่กลายเป็นส่วนหนึ่งของอัตลักษณ์ชาติหลังความสำเร็จในทศวรรษ 1990 กับการคว้าแชมป์โลกในปี 1995
ทว่าพวกเขาก็ไม่ยังไม่ยอมแพ้ แอฟริกาใต้ เริ่มสร้างฟุตบอลจากรากฐานอีกครั้งในยุค 1990 โดยเริ่มต้นจากฟุตบอลลีกในประเทศ
แอฟริกาใต้ใช้สิ่งที่พวกเขามีมากกว่าชาติบ้านใกล้เรือนเคียงคือ เงิน และมันช่วยทำให้ลีกฟุตบอลของพวกเขากลับมาแข็งแกร่งได้ในช่วงเวลาอันสั้น ด้วยการลงทุนจากทั้งภาครัฐและเอกชน
ปัจจุบันนักเตะระดับซูเปอร์สตาร์ของลีก รับประมาณ 500,000–1,000,000 แรนด์ต่อเดือน (ราว 9-18 ล้านบาท ต่อปี) โดยนักเตะตัวหลักของสโมสรใหญ่ เช่น มาเมโลดี้ ซันดาวน์ส, ไกเซอร์ ชีฟส์ หรือ ออร์ลันโด้ ไพเรตส์ มักอยู่ในช่วง 200,000–500,000 แรนด์ต่อเดือน (ราว 3.7 ล้านบาท - 9 ล้านบาท ต่อปี)
แม้นักเตะทั่วไปในลีกสูงสุดมีรายได้ต่ำกว่านี้มาก แต่ยังถือว่าสูงเมื่อเทียบกับลีกส่วนใหญ่ในแอฟริกาลีกอื่น ๆ ... จะมีก็แต่ทีมดังจากลีกอียิปต์อย่าง ซามาเล็ก หรือ อัล อาห์ลี เท่านั้นที่สามารถจ่ายได้สูสีกัน
อย่างไรก็ตามแม้ลีกฟุตบอลในประเทศที่มีเงินทุนมาก แต่มันก็กลับกลายเป็นดาบสองคมได้หากมองจากมุมที่กว้างกว่านั้น เมื่อนักเตะจำนวนไม่น้อยสามารถสร้างอาชีพที่มั่นคงในบ้านเกิด โดยไม่จำเป็นต้องออกไปเผชิญการแข่งขันที่เข้มข้นในยุโรป
ต่างจากนักเตะจากกานา เซเนกัล หรือไอวอรีโคสต์ ที่ต้องดิ้นรนไปฝรั่งเศส เบลเยียม อังกฤษ หรือลีกต่าง ๆ ในยุโรปตั้งแต่อายุยังน้อย ผลที่ตามมาคือ ประเทศที่ยากจนกว่า กลับส่งนักเตะเข้าสู่ระบบฟุตบอลระดับโลกได้มากกว่า
ทุกวันนี้ถ้าพูดถึงนักเตะระดับแถวหน้าของทวีป เราจึงแทบนึกชื่อนักเตะจากแอฟริกาใต้ไม่ออกเลย แต่เหล่าตัวท็อป ๆ ของทวีปมักจะมาจากชาติที่กล่าวไปมากกว่า ไม่ว่าจะในอดีตหรือปัจจุบัน
นี่คือความย้อนแย้งที่น่าสนใจที่สุดของฟุตบอลแอฟริกา ที่ความร่ำรวยสร้างสนามแข่งขัน สร้างสโมสร หรือลีกอาชีพที่ดีได้ แต่ไม่อาจซื้อวัฒนธรรมฟุตบอล ประสบการณ์ หรือเวลาที่สูญเสียไปกว่า 30 ปีกลับคืนมาได้
นั่นคือเหตุผลที่แอฟริกาใต้ยังคงเป็นประเทศที่มีทุกอย่างพร้อม ยกเว้นการเปลี่ยนฟุตบอลให้กลายเป็นความสำเร็จบนเวทีฟุตบอลโลกแบบที่ควรจะเป็น
ในฟุตบอลโลก 2026 แอฟริกาใต้ ยังเหลือเกมให้เล่นอีก 2 นัด … กับ เกาหลีใต้ และ เช็ก
พวกเขาต้องรีบคืนความมั่นใจจากการแพ้เจ้าภาพหมดรูปในเกมเปิดสนามให้ได้ เพราะชัยชนะเพียง 1 เกม อาจดีพอให้พวกเขาผ่านรอบแบ่งกลุ่มด้วยอันดับ 3 ที่ดีที่สุดได้
ถ้าพวกเขาทำสำเร็จ จะเป็นครั้งแรกในประวัติศาสตร์ชาติ และแรงกระเพื่อมนี้อาจทำให้ช่วยร่นระยะเวลาในการไล่ตามชาติอื่น ๆ ในทวีป และกลับมาทำให้วัฒนธรรมฟุตบอลในประเทศเบ่งบานอีกครั้ง
แหล่งอ้างอิง
https://en.wikipedia.org/wiki/South_Africa_national_soccer_team
https://africasacountry.com/2021/05/the-problem-with-south-african-football
https://www.quora.com/Why-is-South-Africa-so-bad-in-football
https://www.bbc.com/sport/africa/62067004
https://www.afrik-foot.com/en-za/at-glance-salaries-and-net-worths-of-the-psls-biggest-stars
