FEATURE

ทำไมคนอังกฤษถึงไม่ชอบที่คนอเมริกันเรียก "ฟุตบอล" ว่า "ซอคเกอร์" ? | Main Stand



สำหรับชาวไทยแล้วอะไร ๆ ไม่ซับซ้อนนักเพราะเราก็เรียกมันว่าฟุตบอลเหมือนๆกันไปหมด แต่สำหรับชาวอังกฤษกับชาวอเมริกันแล้ว การเรียกชื่อของกีฬาที่มีฝ่ายละ 11 คนลงไปแย่งลูกบอลกลม ๆ ว่าอะไรนั้นเป็นเรื่องใหญ่ที่ยอมกันไม่ได้ อย่างที่เรารู้กันอยู่ว่าทางฝั่งอังกฤษจะเรียกมันว่า Football แต่ชาวอเมริกันจะเรียกมันว่า Soccer ทั้งที่มันเป็นกีฬาเดียวกันแท้ ๆ


 

โดยทั่วไปแล้วภาษาอังกฤษแบบอังกฤษกับภาษาอังกฤษแบบอเมริกันมีส่วนที่ต่างกันบ้างอยู่แล้ว สำหรับชาวอังกฤษ pudding หมายถึงทุก ๆ อย่างที่พวกเขามองว่าเป็นของหวาน แต่สำหรับชาวอเมริกัน pudding คือของหวานชนิดหนึ่งที่ชาวอังกฤษเรียกว่า Custard ยังไม่ต้องนับ pie ที่ก็ไม่เหมือนกัน แต่ก็คงยังไม่ใช่อะไรที่เถียงกันเท่า Football กับ Soccer การโต้เถียงระหว่างสองฝ่าย เป็นไปอย่างดุเดือดเสมอ ยิ่งโดยเฉพาะกับฝ่ายอังกฤษ ที่มองว่าตนเองเป็นผู้ให้กำเนิดมันขึ้นมา

เรามักเชื่อกันว่ากีฬาชนิดนี้กำเนิดมาด้วยชื่อว่า Football จนเมื่อมันเข้าไปในอเมริกาแล้วชาวอเมริกันได้เรียกมันเสียใหม่ว่า Soccer เพื่อให้ไม่สับสนกับกีฬายอดนิยมของที่นั่นที่ (คนอื่น) เรียกว่าอเมริกันฟุตบอล หรือพูดไปให้ไกลกว่านั้นได้ว่ามันอาจหมายถึงการที่อเมริกาต่อต้านอังกฤษเสียด้วยซ้ำ

แต่ในหนังสือ It's Football, Not Soccer (And Vice Versa) : On the History, Emotion, and Ideology Behind One of the Internet's Most Ferocious Debates ที่เพิ่งออกเมื่อปี 2018 Stefan Szymanski ศาสตราจารย์ด้านเศรษฐศาสตร์และการจัดการกีฬาแห่งมหาวิทยาลัย Michigan และ Silke-Maria Weineck ศาสตราจารย์ด้านเยอรมันศึกษา และวรรณคดีเปรียบเทียบจากมหาวิทยาลัยเดียวกันได้ศึกษาที่มาที่ไปของคำว่า Soccer และชี้ให้เห็นว่ามันมีเรื่องราวที่ซับซ้อนกว่านั้นและอาจแสดงให้เห็นถึงความสัมพันธ์ในอีกแบบหนึ่งที่กลับหัวกลับหางกับความเชื่อเดิมเลยต่างหาก (สำหรับคนที่สนใจเศรษฐศาสตร์ของกีฬาก็อาจคุ้นๆชื่อของ Szymanski อยู่บ้าง เพราะเขาคือหนึ่งในผู้เขียนหนังสือ Soccernomics ที่ใช้ไอเดียทางเศรษฐศาสตร์มาอธิบายปรากฏการณ์ต่างๆของฟุตบอลจนโด่งดังไปทั่วโลกมาแล้ว)

 

Soccer ไม่ได้เริ่มใช้ในอเมริกา และ Football ก็ไม่ได้หมายถึงแค่ฟุตบอล

หลายคนอาจคิดว่าคำที่ชาวอังกฤษเกลียดนักเกลียดหนาอย่าง Soccer นั้นเริ่มใช้ในอเมริกา แต่จริง ๆ แล้วมันเป็นคำที่ชาวอังกฤษเริ่มใช้ก่อนต่างหาก และยิ่งไปกว่านั้น Football เองก็ไม่ได้หมายถึงแค่ฟุตบอล

เดิมทีนั้นคำว่า Football หมายถึงการละเล่นพื้นบ้านอย่างหนึ่งของชาวอังกฤษ และเมื่อมันเป็นการละเล่นพื้นบ้านมันก็ไม่ได้เป็นกิจกรรมที่มีมาตรฐานตายตัวมากนัก มันมีรูปแบบหลากหลายไปตามแต่ละท้องถิ่น มีทั้งที่ใช้เท้าใช้มือ กระทั่งบางแบบทำร้ายฝ่ายตรงข้ามได้ด้วยซ้ำ (กษัตริย์อังกฤษหลายคนเคยออกกฎหมายแบนการละเล่นนี้มาแล้ว เพราะมันทำให้คนบาดเจ็บจนไม่ได้ฝึกทหาร)

จนกระทั่งศตวรรษที่ 19 สถาบันการศึกษาชั้นนำหลายแห่งในอังกฤษรวมตัวกันพยายามกำหนดกติกามาตรฐานขึ้นมา แต่ด้วยรูปแบบการเล่นของแต่ละที่ที่ต่างกันทำให้ตกลงกันได้ยาก เรื่องที่เถียงกันหลัก ๆ ก็คือจะให้มันเป็นกีฬาที่ใช้มือหรือเท้าดี รวมไปถึงว่าจะให้มีการปะทะหนัก ๆ หรือกระทั่งเตะหน้าแข้งกันได้หรือเปล่าด้วยซ้ำ สุดท้ายการละเล่นนี้ก็ได้แยกกันออกเป็นกีฬาสองสาย สายแรกคือกีฬาที่เล่นด้วยการใช้เท้าเตะลูกบอลเป็นหลัก นำโดยมหาวิทยาลัย Cambridge เรียกมันว่า Association Football สายที่สองคือกีฬาที่ใช้มือเล่นลูกบอลและมีการปะทะหนักๆได้ นำโดยโรงเรียนที่ชื่อว่า Rugby และเรียกมันว่า Rugby Football แน่นอน มันคือฟุตบอล กับรักบี้ที่เรารู้จักกันในปัจจุบัน

แล้ว Soccer มาจากไหนล่ะ ? มันก็มาจากคำว่า Association Football นั่นแหละ เนื่องจากว่าในตอนนั้นที่ Cambridge กับ Oxford นิยมเรียกอะไรแบบสั้นๆด้วยการตัดคำแล้วเติม er ลงไปต่อท้าย พวกเขาเรียก Rugby Football แบบสั้นๆว่า Rugger และเรียก Association Football ว่า Soccer (เข้าใจว่าตัดคำจาก Association)

สรุปว่า Soccer ก็เริ่มใช้จากอังกฤษนั่นแหละ !

นอกจากนั้นแล้วในตอนแรก Football เองก็ไม่ได้หมายถึงฟุตบอลแบบทุกวันนี้ เพราะมันเป็นคำเรียกกว้าง ๆ เสียมากกว่า ซึ่ง Association Football ก็เป็นแค่แขนงหนึ่งของมัน แบบเดียวกับ Rugby Football รวมไปถึง Football ที่ถูกดัดแปลงไปอีกอย่าง Gaelic Football ของไอร์แลนด์, Australian Rules Football ของออสเตรเลีย, กระทั่ง American Football ของอเมริกาเสียด้วยซ้ำ

ไป ๆ มา ๆ Football เองก็ไม่ได้หมายถึงแค่ฟุตบอล

 

การรุกคืบของอเมริกาและการต่อต้าน Soccer ของอังกฤษ

หลังจากที่อังกฤษมีคำว่า Soccer อเมริกาก็เริ่มรับคำนี้เข้าไปช่วงต้นศตวรรษที่ 20 เพื่อใช้แบ่งแยกระหว่าง American Football กับฟุตบอลแบบอังกฤษ ตรงนี้ยังเป็นข้อมูลอย่างที่คนทั่วไปเข้าใจกันอยู่


Photo : www.slamstox.com

เพื่อที่จะสืบหาร่องรอยการใช้คำว่า Soccer Szymanski กับ Weineck สำรวจความถี่ของการใช้คำนี้ในสื่อสิ่งพิมพ์ทั้งของอังกฤษและอเมริกา และก็พบแนวโน้มความเปลี่ยนแปลงที่น่าสนใจ โดยเฉพาะในฝั่งอังกฤษ

พวกเขาพบว่าในช่วงต้นศตวรรษที่ 20 นั้นในอังกฤษใช้คำ Soccer อยู่บ้างแต่ก็ไม่มากนัก มันมักถูกใช้เฉพาะในกลุ่มชนชั้นสูงที่มีการศึกษาโดยเฉพาะจากสถาบันชั้นนำที่เป็นต้นกำเนิดฟุตบอล ไม่ได้แพร่หลายไปถึงคนทั่วไป ขณะที่ในช่วงเดียวกันนั้นคำว่า Soccer ถูกใช้อย่างแพร่หลายที่อเมริกาไปแล้ว แต่ที่น่าสนใจก็คือตั้งแต่ช่วงทศวรรษ 1960s อังกฤษเริ่มใช้คำ Soccer เยอะขึ้นเรื่อย ๆ แต่พอถึงทศวรรษ 1980s ก็ค่อย ๆ ลดลง ข้อมูลนี้นำมาสู่การทำความเข้าใจคำ ๆ นี้ได้อย่างดี เพราะเมื่อเอาช่วงเวลานี้มาเทียบกับความเปลี่ยนแปลงของทั้งสองประเทศ มันทำให้เห็นเรื่องน่าสนใจหลายเรื่อง

ข้อแรก ทศวรรษ 1960s คือช่วงหลังสงครามโลกครั้งที่สอง ซึ่งวัฒนธรรมอเมริกาเริ่มเข้ามามีอิทธิพลในอังกฤษมากขึ้น โดยเฉพาะจากทหารอเมริกาที่เข้ามาในอังกฤษเป็นจำนวนมาก ก็พาเอาคำ Soccer (กลับ) มาที่อังกฤษด้วย พูดง่าย ๆ ก็คือคำ Soccer เกิดขึ้นมาในอังกฤษ ไปเติบโตที่อเมริกา แล้วถูกนำกลับมาทำให้แพร่หลายที่อังกฤษอีกที

ความประหลาดคือตอนนั้นอังกฤษก็ไม่ได้รังเกียจคำว่า Soccer เหมือนอย่างปัจจุบันเลย พวกเขารับมันกลับมาจากอเมริกาแล้วใช้กันทั่วไป กระทั่งหนังสือชีวประวัติของ George Best ที่ออกปี 1969 ก็ใช้ชื่อว่า George Best: The Inside Story of Soccer's Super Star หรือหนังสืออัตชีวประวัติของตำนานผู้จัดการทีมแมนฯยูไนเต็ดอย่าง Sir Matt Busby ที่ออกปี 1973 ก็ใช้ชื่อว่า Soccer at the Top : My life in Football


Photo : cosmoradio.info

แล้วชาวอังกฤษเริ่มเกลียดคำนี้ตั้งแต่เมื่อไหร่ ? คำตอบก็คือตั้งแต่ช่วงทศวรรษ 1980s ที่พวกเขาเริ่มเลิกใช้มัน

นั่นนำมาสู่เรื่องน่าสนใจข้อที่สอง มันเกิดอะไรขึ้นในทศวรรษ 1980s Szymanski กับ Weineck วิเคราะห์ว่ามันคือช่วงที่สหรัฐอเมริกากำลังรุกคืบเข้าสู่วงการฟุตบอล พวกเขาเริ่มมีลีกฟุตบอลของตัวเอง ปี 1975 นักฟุตบอลที่ยิ่งใหญ่ที่สุดตลอดกาลอย่าง เปเล่ ถูกดึงตัวไปเล่นให้ New York Cosmos อเมริกาพยายามเสนอตัวเป็นเจ้าภาพบอลโลก (ที่จะจัดปี 1986) ตั้งแต่ปี 1983 จนมาได้เป็นเจ้าภาพบอลโลก 1994 (อเมริกาได้รับการคัดเลือกตั้งแต่ปี 1988)


Photo : www.nytimes.com

การที่พญาอินทรีอย่างอเมริกาเริ่มสยายปีกเข้ามาสู่วงการฟุตบอลทำให้อังกฤษเริ่มหวั่นไหว (Odon Vallet นักประวัติศาสตร์ชาวฝรั่งเศสเคยกล่าวไว้ว่าขณะที่โลกภาพยนตร์ถูกครอบครองโดยฮอลลีวูด การเงินถูกควบคุมโดยวอลล์สตรีท ฟุตบอลยังเป็นเพียงสิ่งที่เดียวที่ไม่ถูกอเมริกาครอบงำผ่านโลกาภิวัฒน์) ประกอบกับกระแสการต่อต้านความยิ่งใหญ่คับโลกของอเมริกาเริ่มเพิ่มสูงขึ้น คำว่า Soccer จึงกลายเป็นเสมือนตัวแทนการรุกคืบของอเมริกา อังกฤษที่มองตัวเองเป็นผู้ให้กำเนิดฟุตบอลจึงไม่อยากที่จะใช้คำนี้อีกต่อไป แล้วก็กลายเป็นเกลียดมันในที่สุด

สรุปให้รวบรัดอย่างเข้าใจง่ายๆ Szymanski กับ Weineck เสนอข้อค้นพบใหม่ว่า เอาเข้าจริงแล้วการที่สหรัฐอเมริกาเรียกฟุตบอลว่า Soccer นั้นไม่ใช่แค่เพราะพวกเขาพยายามปลดแอกอเมริกันฟุตบอลออกจากฟุตบอลเท่านั้น แต่ปัจจัยอีกด้านหนึ่งนั้นมาจากทางฝั่งอังกฤษเองที่หวั่นไหวต่อการรุกคืบเข้ามาของอเมริกา จนไม่ยอมใช้คำ Soccer ที่พวกเขาสร้างขึ้นมาเองและเคยใช้มันมาก่อนเสียด้วยซ้ำ

 

แหล่งอ้างอิง

http://ns.umich.edu/Releases/2014/June14/Its-football-not-soccer.pdf
http://time.com/5335799/soccer-word-origin-england/
https://www.businessinsider.com/why-americans-call-it-soccer-2014-6
https://theculturetrip.com/europe/united-kingdom/articles/read-its-football-not-soccer-a-new-book-on-the-games-great-divide/
https://www.washingtonpost.com/news/global-opinions/wp/2018/06/08/how-the-world-uses-soccer-to-bash-the-united-states/?utm_term=.bcb9c472847b
https://www.amazon.com/dp/B07C9DJFKD?fbclid=IwAR3BsqoLZg3djv_fTCBvJ22miSKEFNGQiTEaLTcQMAT3VsJR1ZRSVkzwJm4
https://www.nytimes.com/1975/06/11/archives/pele-signs-with-cosmos-soccer-has-arrived-here-pele-signs-cosmos.html
https://www.theguardian.com/football/2015/jul/04/usa-world-cup-94-inside-story



AUTHOR

อาจินต์ ทองอยู่คง

     


PHOTO

อภิสิทธิ์ โชติพิบูลย์ทรัพย์

Graphic Designer แห่ง Main Stand ผู้รับเหมางานภาพกราฟิกหน้าปกบทความทุกชิ้น
     


x